Sosyal Medyada Hakaret, Küfür ve Haksız Tahrik İndirimi

Hakaret suçunun temel cezası 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Suç sosyal medyada herkese açık şekilde işlenirse "aleniyet" nedeniyle ceza altıda bir oranında artar, kamu görevlisine görevinden dolayı yöneltilirse alt sınır 1 yıla yükselir.

Asliye Ceza Mahkemelerinin gündeminin önemli bir kısmını artık ekran başında atılan küfürler oluşturuyor. Bir tweet, bir yorum ya da bir grup mesajı; hem ceza davasına hem de ayrı bir manevi tazminat davasına dönüşebiliyor. Aşağıda hangi sözün suç olduğunu, sosyal medyanın cezayı nasıl ağırlaştırdığını ve sizi koruyabilecek savunmaları sırayla anlatıyorum.

Hakaret Suçunun Unsurları (TCK 125)

Hakaret, bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle işlenir. İki temel görünümü vardır:

• Huzurda hakaret: Mağdurun yüzüne karşı söylenir. Telefon görüşmesi, sesli ileti veya görüntülü konuşma da yüze karşı işlenmiş sayılır (TCK m.125/2).
• Gıyapta hakaret: Mağdur ortamda yokken yapılır. Cezalandırılabilmesi için sözün en az üç kişiyle (ihtilat) söylenmiş olması gerekir. İki kişilik bir sohbette arkadan konuşmak bu nedenle çoğu zaman suç oluşturmaz.

Temel ceza 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Hangi koşulun eklendiği, cezayı doğrudan değiştirir.

Cezayı Belirleyen Haller: Aleniyet ve Kamu Görevlisi

Sosyal medyada herkesin görebileceği bir paylaşım yapıldığında hem TCK m.125/2 (yazılı ileti) hem de m.125/4 (aleniyet) devreye girer. Yani "bir saniyelik" bir paylaşım, basit hakaretten daha ağır bir tabloyla sonuçlanabilir.

Her Kaba Söz Hakaret Değildir

Pratikte en çok yanılgıya düşülen nokta budur. Sinir anında söylenen her kaba söz suç sayılmaz; mahkeme, sözün gerçekten saygınlığı yıkıcı bir isnat ya da sövme olup olmadığına bakar.

⚖️ Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 2016/12319 E., 2018/11613 K. (24.09.2018) "Kişilere yönelik her türlü ağır eleştiri veya rahatsız edici sözlerin hakaret suçu bağlamında değerlendirilmemesi; sözlerin açıkça onur, şeref ve saygınlığı rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnadını ya da sövme fiilini oluşturması gerekmektedir. Beddua niteliğindeki sözler ise hakaret suçunu oluşturmaz."

Bu ölçüye göre "terbiyesiz, saygısız, ahlaksız davrandın" gibi kaba değerlendirmeler çoğu zaman beraatle sonuçlanır. Buna karşılık "şerefsiz, hırsız, geri zekâlı, namussuz" gibi doğrudan sövme içeren ifadeler hakarettir. Sınır her olayda ayrı çizildiği için, beraat ihtimali olan dosyalarda savunmanın bu içtihada dayandırılması önemlidir.

Haksız Tahrik ve Karşılıklı Hakaret (TCK 129)

Hakaret davalarında sanığın elindeki en güçlü savunma TCK 129'dur.

• Haksız fiile tepki: Mağdur önce size haksız bir davranışta bulunduysa (size vurduysa, malınıza zarar verdiyse ya da önce o küfrettiyse) ve siz buna tepkiyle hakaret ettiyseniz, hâkim cezayı üçte birine kadar indirebilir ya da ceza vermekten vazgeçebilir (TCK m.129/1). Hakaret, kasten yaralamaya tepki olarak edilmişse ceza hiç verilmez (m.129/2).
• Karşılıklı hakaret: Taraflar birbirine küfretmişse, hâkim biri veya ikisi hakkında cezayı indirebilir ya da ceza vermeyebilir (m.129/3).

Karşılıklı hakaret indiriminin uygulanması için Yargıtay belirli koşullar arar:

⚖️ Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 2017/1222 E., 2017/3347 K. (27.03.2017) "Karşılıklı hakaret hükmünün uygulanabilmesi için; karşılıklı işlenen fiillerin TCK'nın 125. maddesindeki tanıma uygun hakaret suçundan ibaret olması, ilk hakareti gerçekleştiren kişinin haksız olması, hakaretlerin karşılıklı olması ve karşılıklı hakaretler arasında illiyet (neden-sonuç) bağı bulunması gerekir."

Bu nedenle "o da bana laf etti" demek tek başına yetmez; karşı tarafın sözünün de gerçek bir hakaret olduğunu ve sizin sözünüzün ona tepki olarak söylendiğini ortaya koymanız gerekir.

Sosyal Medyada Failin Bulunması

Sosyal medya hakaretlerinde çoğu zaman asıl sorun ceza değil, faili bulmaktır.

• Yurt dışı merkezli platformlar (X, Instagram, Facebook): Bu şirketler hakaret gibi suçlarda IP bilgisini kolay paylaşmaz. Sahte ("fake") hesaplardan yapılan paylaşımlarda failin tespiti bu yüzden zorlaşır.
• Tespit edilebilen haller: Kendi adı ve fotoğrafıyla hesap açanlar ya da Türkiye merkezli platformlarda (sözlük, forum, yerli siteler) yazanların kimliği, dijital delil tespiti yöntemleriyle ortaya çıkarılabilir. Burada en kritik adım, içerik silinmeden önce delilin usulüne uygun tespit edilmesidir.

Ceza Davasından Bağımsız: Manevi Tazminat

Hakaret yalnızca ceza davası değildir. Kişilik hakkınız saldırıya uğradığı için ayrıca manevi tazminat davası açabilirsiniz. Bu dava hukuk mahkemesinde görülür ve ceza davasından bağımsız ilerler; ceza dosyası sürerken de açılabilir.

Hâkim tazminat tutarını TBK m.58 uyarınca takdir eder. Sözün ağırlığı, kaç kişiye ulaştığı (bir tweet ile iki kişilik konuşma aynı değildir), tarafların sıfatı ve ekonomik durumu bu takdiri belirler. Ceza mahkemesinin "fiil işlenmiştir" yönündeki kesinleşmiş maddi tespiti, hukuk hâkimini de bağlar; bu yüzden iki dava genellikle birbirini besler.