Karşılıksız Çek Suçu, Hapis Cezası ve Yargıtay İçtihatları (2026)

Çek, ticari hayatta yıllardır “en güvenilir ödeme aracı” olarak kabul edilir. Ancak 2026 yılına gelindiğinde, değişen ekonomik şartlar ve ağırlaşan yasal yaptırımlar bu tabloyu ciddi biçimde değiştirdi. Bugün karşılıksız bir çek, artık sadece ödenmemiş bir borç anlamına gelmiyor; özellikle Bursa gibi ticaretin ve sanayinin yoğun olduğu şehirlerde, doğrudan hapis riski barındıran bir ceza dosyasına dönüşebiliyor.

Uygulamada en çok karşılaştığımız karışıklık ise çok net: Borcu kim öder, cezayı kim çeker?

Müvekkillerimden sıkça şu soruyu duyuyorum: “Çeki ben yazmadım ama arkasını imzaladım, yani avalistim. Ben de hapse girer miyim?” Ya da bankaların klasik savunmasıyla karşılaşan alacaklılar soruyor: “İmza benzemiyor denilerek ödeme neden reddediliyor?”

Bu yazıda; 2026 yılı banka sorumluluk tutarının hangi tarihte ve hangi tebliğle kesinleştiğini, avalistlerin neden “borçlu ama suçsuz” kabul edildiğini, bankaların ödeme yapmamak için ileri sürdüğü gerekçelere karşı nasıl bir yol izlenmesi gerektiğini ve hapis cezası riskinin hangi durumlarda ortadan kalktığını, teknik jargona boğmadan, uygulamadaki gerçeklerle birlikte ele alıyoruz.

1. 2026 Yılı Banka Sorumluluk Tutarı (Güncel)

2026 yılı banka sorumluluk tutarı, önceki yıllarda olduğu gibi Ocak ayının son haftasında yayımlanan TCMB tebliğiyle netleşmiştir. Bu yönüyle 2026 yılı uygulaması, önceki yıllardaki geçici belirsizlik döneminin ardından kesinleşen bir düzenlemeyi ifade etmektedir.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından hazırlanan "Çek Defterlerinin Baskı Şekline ve Bankaların Hamile Ödemekle Yükümlü Olduğu Miktarın Belirlenmesine İlişkin Tebliğ (Sayı: 2026/4)" 29 Ocak 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmış ve 30 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Yeniden değerleme oranları dikkate alınarak yapılan artışla birlikte 2026 yılı banka sorumluluk tutarı 16.350 TL olarak belirlenmiştir.

Pratik ve Stratejik Bilgi: Bankanın bu tutarı ödemesi için kanunda açık bir yazılı talep şartı bulunmamaktadır. Buna rağmen uygulamada, banka görevlilerinin sadece "karşılıksızdır" şerhi düşüp ödeme yapmaktan kaçındığı görülmektedir. Bu durum alacaklı açısından her çek yaprağı için 16.350 TL doğrudan nakit kaybı anlamına gelir. Bu nedenle ibraz sırasında tutanağa "Banka yasal sorumluluk tutarının ödenmesini talep ediyorum" şerhinin düşülmesi kritik önemdedir.

2. Geçici Madde 2 Kapsamında Banka Sorumluluğu (Eski Çek Yaprakları)

29 Ocak 2026 tarihli ve 33152 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/4 sayılı Tebliğ ile, Çek Defterlerinin Baskı Şekline ve Bankaların Hamile Ödemekle Yükümlü Olduğu Miktarın Belirlenmesine İlişkin Tebliğ’in Geçici 2 nci maddesi değiştirilmiştir.

Buna göre, Tebliğ yürürlüğe girmeden önce bastırılmış ve hâlen dolaşımda bulunan çek yaprakları bakımından, karşılıksız kalan her bir çek için bankanın ödemekle yükümlü olduğu tutar 14.200 TL olarak uygulanır.

Geçici Madde 2, yeni bir banka sorumluluk tutarı belirlemez; eski çek yaprakları için geçiş sürecine ilişkin istisnai bir koruma hükmü getirir.

Geçici Madde 2 ne zaman uygulanır? Çekin, 2026/4 sayılı Tebliğ yürürlüğe girmeden önce bastırılmış bir çek yaprağı olması halinde Geçici Madde 2 uygulanır ve bankanın sorumluluğu 14.200 TL ile sınırlıdır.

3. 2025 ve 2026 Banka Sorumluluk Tutarı Karşılaştırması

Bu artış, karşılıksız çek nedeniyle alacaklıların ilk aşamada tahsil edebileceği tutarı önemli ölçüde yükseltmiştir.

4. Hapis ve Haciz Ayrımı: Avalist (Kefil) Hapse Girer mi?

Karşılıksız çek davalarında "borçlu" ile "sanık" sıfatları çoğu zaman karıştırılmaktadır. Özellikle hatır çeklerinde veya aile şirketlerinde bu ayrım hayati sonuçlar doğurur.

• Hapis Cezası: Sadece çeki düzenleyen keşideciye veya şirket yetkilisine uygulanır.
• Avalist ve Cirantalar: Borçtan müteselsilen sorumludur ancak cezai sorumlulukları yoktur.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi'nin 10.03.2021 tarihli, 2021/3107 E., 2021/2771 K. sayılı emsal kararında, avalistin cezai sorumluluğunun bulunmadığı şu çarpıcı ifadelerle hüküm altına alınmıştır:

"Çek Kanunu'nun 5. maddesinde düzenlenen suç, ancak çek hesabı sahibi gerçek kişi veya tüzel kişi yetkilisi tarafından işlenebilir. Çeke aval veren veya ciranta olarak imza atan şahısların, çekin karşılığını bankada bulundurma yükümlülüğü olmadığından, karşılıksız çek düzenleme suçundan dolayı cezai sorumlulukları cihetine gidilemez. Avalist hakkında beraat kararı verilmelidir."

Bu nedenle avalist açısından 2026 yılında da tablo nettir: Malvarlığı riski vardır, hapis riski yoktur.

5. Bankanın "İmza Tutmuyor" Bahanesi ve Yargıtay Stratejisi

Bankaların imza uyuşmazlığı gerekçesiyle işlem yapmaktan kaçınması, alacaklının 3 aylık şikayet süresini kaçırmasına ve telafisi imkânsız hak kayıplarına yol açabilir.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi, bankaların bu yöndeki keyfi uygulamalarını açıkça sınırlandırmış ve 27.01.2020 tarihli, 2019/35817 E., 2020/415 K. sayılı kararında şu ilkeyi pekiştirmiştir:

"Muhatap banka, ibraz edilen çekle ilgili olarak karşılıksız işlemi yapmakla ve kanuni sorumluluk miktarını ödemekle yükümlüdür. İmza incelemesi yapma yetkisi yargı mercilerine aittir. Banka, 'imza tutmuyor' gerekçesiyle işlem yapmaktan ve yasal miktarı ödemekten kaçınamaz. Aksi takdirde hamilin şikayet hakkını kullanması engellenmiş olur ki, bu durum bankanın hukuki ve cezai sorumluluğunu doğurur."

6. Hapis Cezasının İnfazı ve Kurtulma Yolu: Etkin Pişmanlık

Çek Kanunu m.5 uyarınca verilen ceza adli para cezasıdır; ancak ödenmediği takdirde doğrudan hapse çevrilir.

Borç; soruşturma, dava veya infaz aşamasında tamamen ödendiğinde ceza tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar.

7. Kritik Süre: Şikayet ve Zamanaşımı

Karşılıksız çek suçu şikayete tabidir. 3 aylık süre hak düşürücüdür ve kaçırılması halinde hapis yaptırımı sonsuza dek ortadan kalkar.

Pratik Bilgi: Çek Yasağı Sorgulama Hakkınızda çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı olup olmadığını, UYAP Vatandaş Portal veya E-Devlet üzerinden "Risk Merkezi Raporu" alarak ücretsiz sorgulayabilirsiniz.

⚖️ Yasal Uyarı:   Bu makale, 5941 sayılı Çek Kanunu, 2026/4 sayılı TCMB Tebliği (29.01.2026) ve güncel Yargıtay içtihatları esas alınarak hazırlanmış olup, mevzuat değişiklikleri doğrultusunda düzenli olarak güncellenmektedir. Hukuki görüş değildir. Hak kaybı yaşamamak için Avukat Ersin Doğan ile iletişime geçmeniz önerilir.