Maden Hukuku Rehberi: Ruhsat İptali, Rödovans ve MAPEG Süreçlerinde Hukuki Çözümler

Madencilik, Türkiye’nin en ağır bürokrasisine sahip, en yüksek sermayeli ve en riskli sektörüdür. Dağın başında milyon dolarlık bir tesis kurarsınız; ancak Ankara'da atılan tek bir imza, MAPEG ruhsatınızı iptal ederek tüm operasyonu mühürleyebilir.

Bu sektörde "hata yapma lüksü" yoktur. Bir ÇED Olumlu kararının gecikmesi, Orman İzni sürecindeki bir tıkanıklık veya hatalı kurgulanmış bir Rödovans Sözleşmesi; şirketinizi iflasın eşiğine getirebilir.

3213 Sayılı Maden Kanunu, sürekli değişen yönetmelikler ve Danıştay'ın "kamu yararı" ile "çevre dengesi" arasında gidip gelen içtihatlarıyla yönetilmesi gereken teknik bir mayın tarlasıdır.

Bu rehber; ruhsat iptallerine karşı Yürütmeyi Durdurma stratejilerini, idari para cezalarına itiraz yollarını ve rödovans uyuşmazlıklarında hak kaybını önleyen profesyonel hukuki manevraları içermektedir. Okuyacağınız bilgiler, maden sahasında değil, mahkeme salonlarında kazanılmış tecrübelerdir.

1. Maden Hukukunun Temeli: Devletin Hüküm ve Tasarrufu

Maden hukukunu anlamak için en temel ilkeyi bilmek gerekir: "Madenler Devletindir." Arazinin tapusu sizin olsa bile, altındaki maden size ait değildir.

• Yasal Dayanak (Maden Kanunu Madde 4): "Madenler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve içinde bulundukları arzın mülkiyetine tabi değildir."
• Sonuç: Madencilik faaliyeti yapmak için devletten (MAPEG) "Ruhsat" almak zorundasınız. Bu ruhsat size mülkiyet hakkı vermez, sadece belirli bir süre için işletme hakkı verir. Bu nedenle ruhsatın hukuki güvenliği, şirketin varlığı demektir.

Ruhsat Devir İşlemi Nasıl Yapılır? (Adım Adım)

Ruhsat devri, noterden araba satmaya benzemez. Bürokratik hata, ruhsatın yanmasına sebep olabilir:

1. Ön Başvuru: MAPEG'e devir talebi iletilir.
2. Mali Yeterlilik: Devralan şirketin mali yapısının uygunluğu denetlenir.
3. Bakanlık Onayı: Bakan onayı alındıktan sonra taraflara bildirim yapılır.
4. Noter Sözleşmesi: Onaydan sonraki 30 gün içinde devir sözleşmesi noterde yapılmalı ve MAPEG'e sunulmalıdır.
5. Teminat: Yeni ruhsat sahibi, güncel teminatı yatırmadıkça devir tamamlanmaz.

2. Maden Ruhsatları ve İptal Riski: Yatırımınız Yanmasın

Madencilik Kanunu'na göre ruhsatlar "Arama" ve "İşletme" olarak ayrılır. Ancak en büyük krizler, ruhsatın iptal edilmesi aşamasında yaşanır.

Ruhsat İptali Neden Olur?

MAPEG, aşağıdaki durumlarda ruhsatı iptal edebilir ve teminatı irat kaydedebilir:

1. Mali Yükümlülükler: Devlet Hakkı (Devlet payı) veya ruhsat bedelinin süresinde ödenmemesi.
2. Faaliyet Raporu: Her yıl verilmesi gereken teknik raporların verilmemesi veya eksik verilmesi.
3. ÇED ve İzinler: ÇED olumlu kararının veya orman izinlerinin süresi içinde alınamaması.
4. Üretim Zorunluluğu: Ruhsat alındıktan sonra belirli bir süre üretim yapılmaması.

Hukuki Çözüm: İptal Davası

Ruhsat iptali işlemi bir **"İdari İşlem"**dir. MAPEG'in iptal kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesi'nde "Yürütmeyi Durdurma Talepli İptal Davası" açılmalıdır.

Dava sürecinde sadece usul hataları değil, "Mücbir Sebep" (ekonomik kriz, pandemi, bürokratik gecikmeler) argümanları teknik raporlarla desteklenmelidir.

3. Rödovans (Royalti) Sözleşmeleri ve Çoklu Şirket Riskleri

Sektörde en sık yapılan ama hukuken en çok hata barındıran sözleşme türüdür. Ruhsat sahibi, madeni işletme hakkını bir başkasına (Rödovansçıya) devreder.

Ancak Türkiye'deki ticari pratikte, vergi avantajları veya kredi limitleri nedeniyle aynı maden sahasında birden fazla şirketin birbirine fatura kestiği, karmaşık borçlandırma yapıları (grup şirket işlemleri) sıkça görülmektedir.

⚠️ Kritik Risk: Dört-beş farklı şirketin birbirine iş makinesi kiraladığı, hafriyat faturası kestiği bu zincirleme yapılarda, ana ruhsat sahibinin yaşayacağı bir iflas veya haciz durumu, alt taşeronların (rödovansçıların) tüm alacaklarını buharlaştırabilir. Bu nedenle sözleşmelerde "zincirleme sorumluluk" maddeleri hayati önem taşır.

• MAPEG Şerhi: Maden Kanunu Ek Madde 7 uyarınca; Rödovans sözleşmelerinin MAPEG siciline şerh edilmesi şarttır. Şerh edilmezse, ruhsat sahibi ruhsatı devrederse rödovansçı tüm haklarını kaybeder.

4. Kamulaştırma: Arazi Sahibi İle Anlaşamamak

Maden sahası ruhsatlı olabilir ama üzerindeki tarla şahıs mülkiyetinde olabilir.

• Anlaşma Önceliği: Madenci öncelikle arazi sahibiyle anlaşmak zorundadır.
• Kamulaştırma Talebi (Md. 46): Anlaşma sağlanamazsa, MAPEG'den "Kamulaştırma" talep edilebilir. "Kamu Yararı" kararı alınırsa bedeli ödenerek arazi kamulaştırılır.
• Dava Süreci: Arazi sahiplerinin açacağı "İptal" veya "Bedel Artırım" davaları, madencilik faaliyetini durdurmamalıdır.

5. İdari Para Cezalarına İtiraz

Sınır ihlali, projesiz üretim veya tehlikeli çalışma gibi nedenlerle kesilen yüksek MAPEG cezalarına karşı;

• Bilgi: İdari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. 2026 yılı için alt ve üst sınırlar Resmi Gazete'de yayımlanmıştır (Takip edilmelidir).
• İtiraz Yolu: İdare Mahkemesi'nde İptal Davası açılır (Sulh Ceza değil).
• Süre: Cezanın tebliğinden itibaren 60 gündür.
• Savunma: Tutanakların gerçeğe aykırılığı, ölçüm hataları (Harita Müh. raporu) veya ihlalin mücbir sebepten kaynaklandığı ispatlanmalıdır.